Skip to Content

Plan Kruutntoone – Wat Doen De Handen
Review/interview by Peter Bruyn in FRNKFRT:

Plan Kruutntoone: muziek als een jute zak

,,Ik herkende mijzelf in een bepaald gevoel bij Samuel Beckett,’’ zegt Hans Visser over het een halve eeuw geleden in vertaling verschenen, maar in 1961 gepubliceerde ‘Comment c’est’ van de Ierse schrijver. ,,Ik herkende dat vermeend uitzichtloze en besloot de tekst van Beckett te gebruiken om mijn eigen gevoel te bezingen met Plan Kruutntoone.

Waren maar meer Nederlandse pop- en rockzangers zo verstandig, denk je dan.

We spreken elkaar op de avond dat Plan Kruutntoone hun nieuwe, vijfde album ‘Wat doen de handen’ in De Ruimte in ‘Noord’ aan het Amsterdamse publiek presenteert. De avond ervoor heeft de groep reeds hetzelfde gedaan in De Pletterij in Haarlem, maar toen als trio. Ditmaal worden ze – net als op de LP – bijgestaan door een strijkkwartet.

Je zou Plan Kruutntoone ‘de meest over het hoofd geziene rockgroep van Nederland’ kunnen noemen. Zeker als je in ogenschouw neemt dat ze al vijfentwintig jaar bestaan, vijf albums maakten – plus nog enkele cassettes in de beginjaren – en vooral omdat hun muziek zo bijzonder is; hoewel zeker in een trend in de marge van het Nederlandse pop- en rocklandschap passend.

Net als De Kift, Broeder Dieleman, André Manuel en The Ex staat het naar een verhaal van de Groningse schrijver Belcampo vernoemde groep Plan Kruutntoone nadrukkelijk in een Europese muzikale traditie. Nog méér dan de andere groepen in bovenstaand rijtje zelfs. Dat was overigens niet altijd zo. In de beginjaren werd de muziek van Plan Kruutntoone niet zelden vergeleken met de dwarse blues van Captain Beefheart. Inclusief de ontregelende blazerspartijen, zoals dat ook te horen is op de cd ‘Humpacoma’ uit 1998. Maar met het album ‘Gelijktijdigwiel’ uit 2001 – waarop ondermeer enkele Slauerhoffteksten te horen waren – keerde het tij.

Plan Kruutntoone tourde nooit in Engeland of Amerika maar in het verleden wel in het Oostblok en op de Balkan. Daar ligt de interesse. Cultureel. Muzikaal. De afgelopen tien jaar heeft Visser compositie gestudeerd aan het Gronings conservatorium. Hij was met name geïnteresseerd in het werk van de Hongaarse, maar in het Servische Novi Sad wonende componist Ernö Király (1919–2007), een muzikant die buiten het voormalige Joegoslavië amper bekend is, maar voor wie Visser lang geleden naar eigen zeggen nog eens een tourneetje heeft georganiseerd.

,,Király was een twintigste eeuwse componist die probeerde invloeden uit de volksmuziek in zijn stukken te verwerken,’’ aldus Visser. ,,Hij was wat dat betreft een beetje de Luciano Berio van Joegoslavië.’’ Tekenend is dat het enige regulier verkrijgbare album met muziek van Király in 1996 verscheen bij ReR Records, het label van voormalig Henry Cow-slagwerker Chris Cutler. Want als er één label is waar de schonkige muziek van Plan Kruutntoone ook feilloos zou passen, dan is het datzelfde ReR.

In het kader van zijn compositie-studie schreef Hans Visser een vijfdelig stuk voor strijkkwartet, geïnspireerd door de componist en getiteld ‘Királykwartet’. Drie delen ervan staat als ‘Strijk 4’, ‘Strijk 2’ en ‘Strijk 5’ op de nieuwe plaat en worden zowel op het album als bij de presentatie in Amsterdam gespeeld door het Ravivokwartet.

De muziek van Plan Kruutntoone is geen fastfood voor de oren. Hoewel het wel degelijk composities met vastgelegde structuren – en ruimte voor improvisatie! – zijn, deel je de stukken niet probleemloos op in coupletten en refreinen. In dat opzicht is ‘Wat doen de handen’ nog een stuk radicaler dan de voorganger ‘Als alles er af is’ uit 2013.

In principe wordt alle muziek bij Plan Kruutntoone gespeeld in de bezetting drums, bas en gitaar – of Hans’ zelfgebouwde gitaarbanjo. Bassist Bas Alblas vormt met Hans al sinds de vroege jaren negentig de basis van de band. Lange tijd hoorde daar ook drummer Rick Potma bij, maar hij vertrok op een gegeven moment naar Rusland en is sinds een jaar of vijf vervangen door Chris Muller.

Bas en gitaar lijken in vrijwel ieder nummer een dialoog aan te gaan – of beter nog: een debat. Ondertussen vaart slagwerker Muller consequent zijn eigen koers – een behoorlijk scheve koers, dat zeker. Maar zeer doelgericht. ,,Grappig, zoiets merkte Dolf Planteijdt, onze producer, ook al op,’’ reageert Visser. ,,Maar voor mij is het verschil met de vorige plaat vooral dat Chris veel meer een vrije rol heeft gekregen. En Bas en ik kiezen zeker voor het contrapunt. Absoluut! Dat weten we ook van elkaar.’’

Waar pop- en rockgroepen hun publiek doorgaans willen bedekken met een lamswollen deken – liefst nog in combinatie met satijnen lakens – drapeert Plan Kruutntoone een jute zak. Ruw, schurend en kriebelend, zonder enige luxe en riekend naar de stal, maar evenzeer warm. ,,Het klopt dat wij geen enkele poging doen om te behagen,’’ zegt Visser. ,,Dat geldt ook voor die Beckettteksten: Die geven mij in eerste instantie heel erg een gevoel van ongeborgenheid. Maar door ze uit te spreken, deze muziek te spelen en keer op keer te herhalen voel je er toch een soort geborgenheid in sluipen.’’

Zoals ook de enorme dynamiek tijdens de concerten, en trouwens eveneens op het album, de muziek uiteindelijk en paradoxaal genoeg ook iets weemoedigs geeft.

Na Slauerhoff in 2001 putte Visser voor het album ‘Een mooi pak’ uit 2007 uit het werk van Jan Yoors – de Vlaamse kunstenaar die op zijn twaalfde, in de jaren dertig, met toestemming van zijn ouders bij de zigeuners ging wonen. En op het in 2013 verschenen ‘Als alles er af is’ maakt hij ondermeer gebruik van een gedicht van de Amerikaanse auteur William Carlos Williams.

De nieuwe plaat bevat overigens ook teksten van Hans zelf. En hij waakt ervoor die niet te veel te husselen met die van Beckett – daar zijn de erven Beckett doorgaans niet van gediend en zij houden de nalatenschap en wat daarmee gebeurt nauwlettend in de gaten.

Ondertussen gaat Plan Kruutntoone zijn eigen weg. Soms een beetje in het kielzog van De Kift (,,Maar wij zoeken het meer in de klassieke muziek en minder in het meezingbare’’). En soms is er die associatie met Dieleman (,,Maar bij ons geen god, niet dat ‘spirituele’. Het gaat veel meer om vervreemding.’’).

Het is wat het is. ,,Ja, dat is het wel. Dit is wat mij bezig houdt.’’

No comments yet.